Zasada korzyści w wywłaszczeniach – nadzieje na ujednolicenie praktyki po uchwale NSA
Wywłaszczenie nieruchomości stanowi jedną z najdalej idących ingerencji państwa w prawo własności. Choć jego dopuszczalność została uregulowana konstytucyjnie i ustawowo, a właścicielowi co do zasady przysługuje odszkodowanie, to praktyka stosowania tych przepisów rodzi poważne kontrowersje. Jednym z najbardziej spornych zagadnień pozostaje sposób rozumienia i stosowania tzw. zasady korzyści, zgodnie z którą przy wycenie nieruchomości należy uwzględniać jej potencjalny wzrost wartości wynikający z inwestycji publicznej. To właśnie ta zasada, choć mająca chronić interesy wywłaszczanych, stała się źródłem licznych wątpliwości interpretacyjnych, rozbieżności orzeczniczych i niejednolitej praktyki organów administracji. W odpowiedzi na ten chaos interpretacyjny, oczekiwana jest uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego, która – jak liczą zarówno prawnicy, jak i właściciele nieruchomości – może wreszcie uporządkować tę problematykę. Głos w debacie zabrał również Rzecznik Praw Obywatelskich, jednoznacznie opowiadając się po stronie właścicieli, co nadaje sprawie dodatkowy ciężar społeczny i prawny.
Nowelizacja ustawy antynikotynowej – nowe zakazy sprzedaży i reklamy e-papierosów oraz woreczków nikotynowych
W maju 2025 roku Sejm przyjął nowelizację ustawy mającą na celu zaostrzenie przepisów dotyczących sprzedaży oraz promocji wyrobów nikotynowych i alternatywnych środków nikotynowych, w tym e-papierosów i woreczków nikotynowych. Nowe regulacje przewidują m.in. zakaz sprzedaży osobom poniżej 18 roku życia wszystkich e-papierosów – także beznikotynowych – oraz woreczków nikotynowych, a także wprowadzenie zakazu sprzedaży tych produktów na odległość (w tym przez internet) i ich reklamowania.
Nowelizacja stanowi istotne zaostrzenie dotychczasowego stanu prawnego i wpisuje się w rosnący trend regulacyjny obserwowany w wielu państwach Unii Europejskiej. Ustawodawca powołuje się przede wszystkim na względy ochrony zdrowia publicznego, ze szczególnym uwzględnieniem dzieci i młodzieży, którzy – według badań – coraz częściej sięgają po alternatywne formy nikotyny.
Celem niniejszego artykułu jest analiza prawna nowych przepisów wprowadzonych nowelizacją – zarówno w zakresie zakazów sprzedaży i reklamy, jak i ich wpływu na działalność przedsiębiorców zajmujących się handlem wyrobami nikotynowymi. Omówione zostaną również potencjalne kontrowersje prawne oraz możliwe kierunki interpretacji i stosowania przepisów.
Odpowiedź prawa karnego na przemoc wobec medyków – konieczność zmian systemowych i wykorzystania postępowania przyspieszonego
W ostatnich latach coraz częściej dochodzi do przypadków agresji wobec pracowników ochrony zdrowia. Medycy – lekarze, pielęgniarki, ratownicy medyczni – stają się ofiarami zarówno przemocy fizycznej, jak i słownej, niejednokrotnie w miejscu pracy, podczas udzielania pomocy pacjentom. Problem ten nasilił się zwłaszcza w okresie pandemii COVID-19, ale nie ustępuje również w warunkach „normalnego” funkcjonowania systemu ochrony zdrowia. Coraz liczniejsze są doniesienia o wyzwiskach, groźbach, a nawet rękoczynach wobec osób niosących pomoc medyczną.
W odpowiedzi na to zjawisko pojawiają się głosy, że same surowe kary przewidziane w przepisach karnych to za mało. Eksperci podkreślają, że kluczowe jest szybkie i skuteczne reagowanie – tak, aby sprawca nie czuł się bezkarny, a pokrzywdzony miał realne poczucie ochrony. Postuluje się zatem nie tylko zaostrzenie przepisów, ale przede wszystkim ich sprawne stosowanie, między innymi poprzez wykorzystanie już istniejących narzędzi prawnych, takich jak postępowanie przyspieszone. W niniejszym artykule zostaną przedstawione aktualne przepisy mające na celu ochronę medyków, problemy związane z ich stosowaniem oraz propozycje zmian, które mogą zwiększyć skuteczność reakcji systemu prawnego na przemoc wobec personelu medycznego.
Masowa produkcja magistrów prawa a jakość kształcenia – czy potrzebujemy państwowego egzaminu końcowego?
W ostatnich latach rynek prawniczy w Polsce obserwuje zjawisko, które coraz częściej staje się przedmiotem krytyki ze strony zarówno praktyków prawa, jak i środowisk akademickich – masową produkcję magistrów prawa przy jednoczesnym pogłębianiu się dysproporcji w poziomie ich przygotowania zawodowego. Choć tytuł magistra prawa teoretycznie otwiera drogę do wielu zawodów prawniczych, w praktyce nie zawsze przekłada się on na realne kompetencje absolwentów.
Z danych wynika, że liczba studentów prawa utrzymuje się na wysokim poziomie, a uczelnie – zarówno publiczne, jak i prywatne – nieustannie zasilają rynek pracy nowymi absolwentami. Problem polega jednak na tym, że dyplom ukończenia studiów coraz rzadziej jest równoznaczny z gotowością do wykonywania zawodu prawnika. Wielu młodych ludzi kończy studia z poważnymi brakami w wiedzy praktycznej, umiejętności interpretacji przepisów czy znajomości zasad procedur sądowych.
Eksperci podkreślają, że obecny system nie zapewnia skutecznej weryfikacji poziomu wiedzy i umiejętności absolwentów, a różnice między uczelniami są niekiedy na tyle znaczące, że wpływają na ich dalsze szanse zawodowe. W związku z tym coraz głośniej mówi się o potrzebie reformy – nie tylko w zakresie metod nauczania, ale również systemowej zmiany podejścia do weryfikacji efektów kształcenia. Jednym z postulatów, który wraca w debacie publicznej, jest wprowadzenie ogólnopolskiego, państwowego egzaminu kończącego studia prawnicze. Czy takie rozwiązanie mogłoby stać się odpowiedzią na kryzys jakości w kształceniu prawników?
Tryb wyborczy – specyfika, podstawa prawna i praktyczne konsekwencje
Tryb wyborczy to szczególny mechanizm postępowania sądowego, przewidziany na czas kampanii wyborczej, mający na celu szybkie i skuteczne przeciwdziałanie naruszeniom związanym z rozpowszechnianiem nieprawdziwych informacji przez kandydatów, komitety wyborcze lub inne podmioty uczestniczące w debacie publicznej. Jego główną funkcją jest ochrona uczciwości procesu wyborczego oraz zapewnienie równości szans uczestników wyborów poprzez błyskawiczne rozstrzyganie sporów o charakterze faktograficznym.
Specyfika tego trybu polega na skróconych terminach, uproszczonych regułach postępowania oraz ograniczonym zakresie dopuszczalnych środków zaskarżenia. Działając w warunkach intensywnej kampanii wyborczej, sądy muszą podejmować decyzje w bardzo krótkim czasie, co wiąże się z koniecznością wyważenia dwóch konstytucyjnych wartości: prawa obywateli do rzetelnej informacji i wolności wypowiedzi z jednej strony, a prawa do obrony i sprawiedliwego procesu z drugiej.
Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie najważniejszych aspektów prawnych trybu wyborczego, jego podstawy normatywnej, mechaniki działania oraz kontrowersji, jakie budzi zarówno w środowisku prawniczym, jak i w opinii publicznej. W dalszych częściach zostaną omówione zasady prowadzenia postępowania w tym trybie, wyzwania związane z jego praktycznym stosowaniem, a także postulaty możliwych zmian legislacyjnych.
Przestępstwa wyborcze w świetle prawa – aspekty karne, praktyka i wyzwania
Wybory stanowią jedno z najważniejszych narzędzi sprawowania władzy przez obywateli w demokratycznym państwie prawa. Ich uczciwość i transparentność to fundament zaufania społecznego do instytucji publicznych oraz warunek legitymacji wybranych władz. Niestety, każdemu procesowi wyborczemu mogą towarzyszyć nieprawidłowości – od drobnych uchybień proceduralnych po świadome naruszenia prawa, które noszą znamiona przestępstw.
Przestępstwa wyborcze, choć często trudne do wykrycia i udowodnienia, mają realny wpływ na przebieg i wynik wyborów. Fałszowanie dokumentów, kupowanie głosów, przymuszanie do głosowania, a także nowe formy manipulacji – takie jak dezinformacja w mediach społecznościowych – to zagrożenia, które wymagają zdecydowanej reakcji prawnej.
Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie najważniejszych aspektów prawnych dotyczących przestępstw wyborczych: od obowiązujących regulacji, przez typowe formy naruszeń, po praktykę ich ścigania i propozycje niezbędnych reform. Artykuł kierowany jest zarówno do prawników, jak i obywateli, którzy chcą lepiej zrozumieć, jak chronione są ich prawa wyborcze – i co można zrobić, gdy są one naruszane.
Zniesienie skargi nadzwyczajnej – koniec eksperymentu, który zawiódł?
W ostatnich dniach temat zniesienia skargi nadzwyczajnej ponownie zaistniał w debacie publicznej. Minister Sprawiedliwości zapowiedział, że planuje usunięcie tej instytucji z polskiego systemu prawnego, wskazując na jej niską efektywność i wysokie koszty społeczne. Wypowiedź prof. Marty Romańskiej, sędzi Sądu Najwyższego i członkini Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego, wpisuje się w ten nurt krytyki. Zaznaczyła ona, że skarga nadzwyczajna przyniosła „niewiele korzyści i ogrom strat”, podważając stabilność prawomocnych orzeczeń i powodując zamieszanie interpretacyjne.
Jednocześnie prof. Romańska zwróciła uwagę, że cele przyświecające pierwotnemu wprowadzeniu tej instytucji – w szczególności ochrona obywateli przed rażąco niesprawiedliwymi wyrokami – mogą zostać osiągnięte w inny sposób. W jej ocenie propozycje zawarte w najnowszym projekcie legislacyjnym, takie jak poszerzenie katalogu podmiotów uprawnionych do wniesienia skargi kasacyjnej oraz stworzenie mechanizmu usuwania zdublowanych orzeczeń w sprawach spadkowych, mogą stanowić bardziej racjonalną alternatywę.
Prawne aspekty działalności wydobywczej Orlen na Norweskim Szelfie Kontynentalnym: przypadek E-prospect na Morzu Północnym
W maju 2025 roku Grupa Orlen ogłosiła odkrycie nowych zasobów ropy naftowej na obszarze E-prospect, położonym na Norweskim Szelfie Kontynentalnym na Morzu Północnym. Zasoby te zostały zidentyfikowane w ramach działalności poszukiwawczej prowadzonej przez PGNiG Upstream Norway – spółkę zależną należącą do Orlen, która od lat działa na rynku norweskim w segmencie poszukiwań i wydobycia węglowodorów. Według wstępnych szacunków odkrycie może znacząco zwiększyć potencjał wydobywczy Orlenu w regionie i przyczynić się do wzmocnienia bezpieczeństwa energetycznego Polski.
Odkrycie to ma nie tylko wymiar gospodarczy i strategiczny, ale również prawny. Działalność wydobywcza na wodach terytorialnych i szelfie kontynentalnym Norwegii podlega ścisłym regulacjom krajowym oraz międzynarodowym. Pomimo że Norwegia nie należy do Unii Europejskiej, jej przepisy są w znacznej mierze zharmonizowane z unijnym dorobkiem prawnym w ramach Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG), co dodatkowo wpływa na specyfikę prowadzenia działalności przez zagraniczne podmioty.
Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie prawnego kontekstu działalności Grupy Orlen na norweskim szelfie kontynentalnym ze szczególnym uwzględnieniem aspektów regulacyjnych, licencyjnych, podatkowych oraz geopolitycznych. Analizie poddane zostaną zarówno przepisy prawa międzynarodowego, jak i krajowego (norweskiego), które mają zastosowanie do działalności wydobywczej prowadzonej przez polską spółkę na Morzu Północnym. Szczególną uwagę poświęcono mechanizmowi przyznawania koncesji, zasadom uczestnictwa w projektach poszukiwawczo-wydobywczych oraz wyzwaniom, jakie mogą wyniknąć z przyszłej eksploatacji odkrytego złoża.
Waloryzacja wynagrodzenia wykonawcy – jak zabezpieczyć swoje interesy w umowie i poza nią
W ostatnich latach rynek budowlany oraz sektor usług objętych zamówieniami publicznymi doświadczyły znaczących wahań kosztów materiałów, energii, transportu oraz wynagrodzeń pracowników. Wzrost inflacji i nieprzewidywalność sytuacji gospodarczej sprawiły, że sztywno określone wynagrodzenie w umowie może nie odpowiadać rzeczywistym kosztom realizacji zadania, zwłaszcza w przypadku długoterminowych kontraktów.
W tym kontekście szczególnego znaczenia nabierają klauzule waloryzacyjne, które umożliwiają dostosowanie wynagrodzenia wykonawcy do zmieniających się warunków rynkowych. Ich obecność w umowie może przesądzić o rentowności projektu lub wręcz o możliwości jego dokończenia.
Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie wykonawcom – zarówno działającym na rynku zamówień publicznych, jak i w sektorze prywatnym – dostępnych instrumentów prawnych pozwalających na uzyskanie waloryzacji wynagrodzenia. W szczególności omówimy znaczenie klauzul waloryzacyjnych, ale również wskażemy alternatywne podstawy prawne, które mogą być pomocne w sytuacji, gdy umowa nie przewiduje mechanizmu dostosowania wynagrodzenia.
Podwójne korzyści dla żołnierzy zawodowych? Analiza prawna uprzywilejowania emerytowanych wojskowych w aktywnej rezerwie
Emerytowani żołnierze zawodowi, którzy decydują się na powrót do służby w ramach tzw. aktywnej rezerwy, znajdują się w korzystnej sytuacji finansowo-prawnej: mogą jednocześnie pobierać wojskową emeryturę oraz uposażenie za pełnioną służbę, które dodatkowo jest zwolnione z podatku dochodowego od osób fizycznych. Co więcej, okres takiej służby wliczany jest ponownie do wysługi emerytalnej, co może prowadzić do podwyższenia przyszłych świadczeń.
Choć rozwiązanie to ma niewątpliwe zalety z punktu widzenia efektywności systemu obronnego państwa – umożliwiając szybkie wykorzystanie doświadczenia i wyszkolenia byłych żołnierzy – budzi ono kontrowersje wśród ekspertów prawa publicznego i emerytalnego. W szczególności wskazuje się na brak równowagi systemowej: funkcjonariusze innych służb mundurowych (np. Policji, Straży Granicznej czy Służby Więziennej), którzy wracają do czynnej służby, muszą liczyć się z automatycznym zawieszeniem świadczenia emerytalnego na czas ponownego zatrudnienia.
Pojawia się zatem pytanie, czy zróżnicowanie statusu prawnego pomiędzy żołnierzami a funkcjonariuszami innych służb mundurowych znajduje uzasadnienie w konstytucyjnych zasadach równości i proporcjonalności. Czy przywileje przysługujące emerytowanym wojskowym nie stanowią przypadkiem systemowego wyjątku, który wymaga ponownej oceny z punktu widzenia interesu publicznego, sprawiedliwości społecznej oraz spójności prawa?
Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie i ocena aktualnych regulacji dotyczących łączenia świadczeń emerytalnych i uposażeniowych przez żołnierzy w aktywnej rezerwie, ich porównanie z analogicznymi przepisami w innych formacjach oraz analiza potencjalnych skutków prawnych, konstytucyjnych i budżetowych takiego rozwiązania.