Decyzje inspektorów pracy o istnieniu stosunku pracy – granice ingerencji administracji w wolność umów
Ministerstwo Pracy zapowiedziało zmiany, które znacząco poszerzyłyby kompetencje Państwowej Inspekcji Pracy. Projekt zakłada, że okręgowi inspektorzy pracy mogliby wydawać decyzje administracyjne stwierdzające istnienie stosunku pracy, nawet gdy strony zawarły umowę cywilnoprawną, a w rzeczywistości powinny były zawrzeć umowę o pracę. W decyzji znalazłyby się podstawowe elementy stosunku pracy – m.in. rodzaj umowy, daty jej zawarcia i rozpoczęcia świadczenia pracy, wymiar etatu oraz wysokość wynagrodzenia.
Rozwiązanie to ma na celu walkę z nadużywaniem tzw. „umów śmieciowych” i wzmocnienie ochrony pracowników, którzy faktycznie pozostają w stosunku pracy, ale pozbawieni są wynikających z niego praw. Już na etapie konsultacji pojawiły się jednak głosy krytyki – wskazujące, że propozycja nadmiernie ingeruje w autonomię woli stron, osłabia konstytucyjną zasadę wolności umów oraz przenosi kompetencje właściwe dotąd sądom pracy na organy administracji publicznej.
Podejmowanie uchwał we wspólnotach mieszkaniowych po 30 latach – między paraliżem decyzyjnym a potrzebą reformy ustawy o własności lokali
Od trzydziestu lat podstawowe zasady funkcjonowania wspólnot mieszkaniowych określa ustawa z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali. Regulacja ta, wprowadzona w okresie transformacji ustrojowej, miała umożliwić skuteczne zarządzanie nieruchomościami wspólnymi i zapewnić właścicielom realny wpływ na decyzje dotyczące budynków, w których mieszkają. W praktyce jednak przyjęty wówczas model podejmowania uchwał coraz częściej okazuje się niewystarczający wobec współczesnych wyzwań – zwłaszcza w przypadku dużych wspólnot, liczących kilkuset członków.
Celem niniejszego opracowania jest ukazanie problemów wynikających z obowiązujących regulacji, analiza ich skutków w praktyce funkcjonowania wspólnot mieszkaniowych oraz wskazanie możliwych kierunków zmian prawnych, które pozwoliłyby uniknąć ryzyka paraliżu decyzyjnego.
Prawne aspekty szczepień przeciw COVID-19 w sezonie jesienno-zimowym 2025/2026
15 września 2025 r. rozpoczynają się zapisy na szczepienia przeciw COVID-19 w sezonie jesienno-zimowym. Podobnie jak w latach ubiegłych, dostęp do szczepionek odbywać się będzie na podstawie skierowania wystawionego w systemie teleinformatycznym i widocznego na Internetowym Koncie Pacjenta (IKP). Państwo zapewnia pełną refundację, co oznacza, że każdy pacjent – niezależnie od wieku czy statusu ubezpieczeniowego – może bezpłatnie skorzystać ze szczepienia. Jednocześnie, choć szczepienia pozostają dobrowolne, są one szczególnie zalecane określonym grupom, takim jak dzieci, młodzież, seniorzy oraz osoby obciążone ryzykiem cięższego przebiegu choroby.
Z prawnego punktu widzenia sytuacja ta rodzi kilka istotnych zagadnień: zakres obowiązków państwa w realizacji konstytucyjnego prawa do ochrony zdrowia, mechanizm finansowania świadczenia zdrowotnego w postaci szczepienia ochronnego, znaczenie skierowania jako formalnej przesłanki dostępu do świadczenia, a także wpływ zaleceń medycznych na kształtowanie polityki zdrowotnej. W dalszej części artykułu omówione zostaną szczegółowo podstawy prawne funkcjonowania programu szczepień, ich dobrowolny charakter oraz skutki prawne związane z ich realizacją.
Lista sankcyjna MSWiA – między bezpieczeństwem państwa a ochroną praw jednostki
Lista sankcyjna prowadzona przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji jest jednym z najważniejszych narzędzi prawnych, jakie Polska wprowadziła po agresji Rosji na Ukrainę. Jej podstawowym celem jest odcięcie od polskiego rynku osób i podmiotów powiązanych z państwami uznawanymi za wrogie, w szczególności Rosją i Białorusią.
Wpis na listę oznacza dla przedsiębiorców i osób fizycznych bardzo poważne konsekwencje – od zamrożenia aktywów, przez blokadę możliwości uczestniczenia w zamówieniach publicznych, aż po ograniczenia w prawie pobytu w Polsce. Jednocześnie praktyka pokazuje, że polskie sądy niezwykle rzadko uchylają decyzje MSWiA w tym zakresie. Powoduje to, że lista sankcyjna funkcjonuje jako środek o wysokiej skuteczności praktycznej, ale także o dużej dolegliwości dla wpisanych.
Rosnąca rola tego mechanizmu zachęca ustawodawcę do rozważenia stworzenia kolejnych rejestrów, obejmujących m.in. podmioty pośrednio wspierające wrogie państwa lub szerzące dezinformację. Rodzi to pytania o granice dopuszczalnej ingerencji państwa w prawa jednostki i zgodność z konstytucyjnymi oraz unijnymi standardami ochrony praw człowieka.
Wielość gwarancji ubezpieczeniowych dla touroperatorów – szansa czy ryzyko w świetle planowanych zmian prawnych?
Gwarancja ubezpieczeniowa stanowi podstawowy instrument ochrony klientów biur podróży na wypadek niewypłacalności touroperatora. Dotychczasowe przepisy zakładały, że przedsiębiorca turystyczny zobowiązany jest do posiadania jednej gwarancji o odpowiednio wysokiej wartości, która ma pokryć roszczenia wszystkich klientów. Rozwiązanie to, choć przejrzyste, bywało dla mniejszych podmiotów obciążeniem finansowym, ponieważ wymagało zawarcia umowy na znaczną sumę zabezpieczenia.
Planowane zmiany wprowadzają istotną modyfikację – touroperatorzy będą mogli korzystać z kilku mniejszych gwarancji ubezpieczeniowych, które łącznie spełnią wymóg ustawowy. W założeniu ma to ułatwić przedsiębiorcom dostęp do rynku zabezpieczeń, zwiększyć elastyczność i zmniejszyć koszty jednostkowe. Jednocześnie nowe rozwiązanie rodzi jednak poważne pytania o praktyczne funkcjonowanie systemu, w szczególności o koordynację działań między gwarantami oraz o zakres ich odpowiedzialności.
Odwołanie pracownika z urlopu – uprawnienie pracodawcy czy naruszenie prawa do wypoczynku?
Okres wakacyjny to dla wielu przedsiębiorców czas szczególnie trudny pod względem organizacyjnym. Z jednej strony pojawiają się niezapowiedziane kontrole ze strony instytucji państwowych czy kontrahentów, z drugiej – w tym samym czasie wielu kluczowych pracowników korzysta z urlopu wypoczynkowego. Powoduje to realny problem: brak osób najlepiej zorientowanych w określonych sprawach w chwili, gdy ich obecność jest nagle niezbędna. W praktyce pracodawcy często wychodzą z założenia, że nie mogą ingerować w urlop pracownika, uznając go za okres całkowicie chroniony. Tymczasem przepisy Kodeksu pracy przewidują sytuacje, w których pracodawca ma prawo odwołać pracownika z urlopu, a obowiązkiem zatrudnionych jest podporządkowanie się takiej decyzji. Warto więc przyjrzeć się bliżej ramom prawnym tej instytucji, aby odróżnić jej legalne zastosowanie od ewentualnych nadużyć.
Data Act w polskim porządku prawnym – nowe zasady dostępu i wykorzystania danych
W wykazie prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów pojawił się projekt ustawy o sprawiedliwym dostępie do danych i ich wykorzystywaniu. Projekt ten ma na celu stworzenie ram prawnych, które umożliwią skuteczne stosowanie Data Act, czyli unijnego rozporządzenia regulującego zasady dostępu do danych i ich udostępniania. To dobry moment, aby przyjrzeć się bliżej, jakie znaczenie ma planowana regulacja dla polskiego porządku prawnego oraz jakie konsekwencje przyniesie dla przedsiębiorców, konsumentów i administracji publicznej.
Nowe limity leasingu i amortyzacji aut spalinowych od 2026 r. – skutki prawne i podatkowe dla przedsiębiorców
Od 1 stycznia 2026 r. przedsiębiorcy korzystający z samochodów spalinowych w działalności gospodarczej będą musieli zmierzyć się ze znaczącym ograniczeniem podatkowym. Na mocy przepisów uchwalonych w ramach tzw. Polskiego Ładu, limit kosztów uzyskania przychodów związanych z leasingiem oraz amortyzacją takich pojazdów zostanie obniżony do kwoty 100 tys. zł. Obecnie limit wynosi 150 tys. zł, a w przypadku samochodów elektrycznych – 225 tys. zł.
Zmiana ta była elementem pakietu regulacji przyjętych jeszcze w 2022 r., a jej deklarowanym celem było wsparcie transformacji w kierunku bardziej ekologicznego transportu i zwiększenie konkurencyjności samochodów zeroemisyjnych. W praktyce jednak wielu ekspertów wskazuje, że konsekwencje mogą być odmienne od zamierzonych: przedsiębiorcy, zniechęceni do zakupu nowych pojazdów spalinowych, mogą zacząć poszukiwać tańszych, kilkuletnich aut z rynku wtórnego, co w dłuższej perspektywie może doprowadzić do zwiększenia liczby mniej ekologicznych samochodów na polskich drogach.
Koleje wąskotorowe w nowym świetle prawa – samorządy jako organizatorzy lokalnych przewozów
Zarys problematyki – kolej wąskotorowa w Polsce: tradycja, obecny stan, dominująca rola turystyczna
Koleje wąskotorowe stanowią szczególny element polskiego systemu transportowego. Ich historia sięga XIX wieku, kiedy to linie o nietypowym rozstawie torów służyły przede wszystkim do obsługi lokalnych gałęzi gospodarki – rolnictwa, leśnictwa czy przemysłu wydobywczego. Z czasem pełniły także funkcję komunikacyjną, zapewniając transport mieszkańcom mniejszych miejscowości i terenów oddalonych od głównych szlaków kolejowych.
Transformacja gospodarcza lat 90. XX wieku doprowadziła jednak do gwałtownego spadku znaczenia kolei wąskotorowych. Wiele z nich zostało zlikwidowanych, część zaś – przejęta przez samorządy, stowarzyszenia czy fundacje – zaczęła funkcjonować jako atrakcja turystyczna i element dziedzictwa kulturowego. Obecnie większość czynnych linii wąskotorowych kursuje sezonowo, głównie w okresie letnim, i pełni przede wszystkim funkcje rekreacyjne. Przykłady to m.in. Kolej Rogowska, Żuławska Kolej Dojazdowa czy Bieszczadzka Kolejka Leśna.
Nowa wizja Ministerstwa Infrastruktury
Ministerstwo Infrastruktury zapowiada obecnie odejście od wyłącznie turystycznego postrzegania kolei wąskotorowych. W projektach nowelizacji ustaw kolejowych pojawia się koncepcja ich wykorzystania również jako lokalnych przewoźników pasażerskich – obsługujących regularne połączenia, choć niekoniecznie całoroczne. Ma to pozwolić na lepsze wykorzystanie istniejącej infrastruktury, zwiększenie mobilności mieszkańców obszarów peryferyjnych oraz odciążenie transportu drogowego.
Asesorzy sądowi a konstytucyjne granice wymiaru sprawiedliwości – krytyczna analiza planowanego rozszerzenia kompetencji
W ostatnich miesiącach pojawiły się propozycje legislacyjne mające na celu rozszerzenie kompetencji asesorów sądowych. Zgodnie z nimi asesorzy mogliby orzekać nie tylko w sprawach mniej doniosłych, jak dzieje się obecnie, lecz także w sprawach z zakresu prawa rodzinnego i opiekuńczego, dotyczących demoralizacji i czynów karalnych nieletnich, przymusowego leczenia osób uzależnionych oraz w innych sprawach należących do sądu opiekuńczego na podstawie odrębnych ustaw.
Stanowisko wobec tych propozycji zajął Ośrodek Badań, Studiów i Legislacji Krajowej Rady Radców Prawnych, który w swojej opinii wyraził krytyczne zastrzeżenia. Wskazano, że projektowane zmiany rodzą poważne wątpliwości natury konstytucyjnej oraz systemowej – dotyczą one w szczególności braku pełnych gwarancji niezawisłości asesorów sądowych, a także sposobu ich mianowania, w którym uczestniczy obecna Krajowa Rada Sądownictwa.
Celem niniejszego artykułu jest analiza wskazanych problemów prawnych:
omówienie statusu asesora sądowego w polskim porządku prawnym,
przedstawienie zakresu planowanych kompetencji i ich doniosłości,
zbadanie wątpliwości konstytucyjnych oraz zagrożeń dla prawa do sądu,
a także wskazanie możliwych kierunków zmian, które mogłyby zapewnić lepszą ochronę praw jednostki przy równoczesnym usprawnieniu funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości.